Geschreven voor: George Donahue
Vertaald door: René Bultje

Meer dan eens is gevraagd of de technieken van een kata op dezelfde manier uitgevoerd moeten worden in de toepassing, of dat variaties op deze technieken mogelijk zijn. Kata zijn uitvoeringen van vooraf vastgestelde technieken die in de loop der tijd van leraar op leerling zijn doorgegeven. Decennia lang vormen kata de basis van het karateonderwijs en ze geven niet alleen inzicht in de technieken en toepassingen ervan, maar ook in fighting spirit en misschien wel "geheimen" van het karate. Dus de gestelde vraag is erg relevant, omdat het niet alleen de erfenis van het karate raakt maar ook de diepere inzichten ervan.

Chotoku Omine-sensei (het hoofd van de Matsubayashi Ryu in de USA) vertelde de auteur dat hij kata zag als het skelet van het karate. Volgens deze Okinawaanse leraar (zo'n 25 jaar geleden overleden) zorgde het gericht en met overgave trainen van kata voor sterkere botten (overigens mentaal meer dan fysiek). Maar aan botten alleen heb je niet veel. De kunst van kata wordt bepaald door de spieren die de (sterke) botten van het skelet bedekken en hoe je deze spieren met je geest kunt laten bewegen. De auteur ziet kata als de optimale expressie van een beweging of techniek, maar het kan ook gezien worden als het fundament waarop de karatetechnieken gebaseerd zijn. Beide gezichtspunten lijken constructief, hoewel opgemerkt moet worden dat sommige bewegingen in sommige kata bewust niet optimaal zijn.

Takayoshi Nagamine-sensei (die zijn vader Shoshin Nagamine als hoofd van het Matsubayashi Ryu opvolgde), vertelde de auteur dat elke kata gezien kan worden als een raadsel waarbij de uitgevoerde technieken de juist belangrijke onzichtbare of achterliggende technieken verbergen ("verborgen technieken"). In de Japanse taal wordt dit ook wel bunkai genoemd. De kata die we zien heet de me kata, waarbij me het Japanse woord is voor oog. De me kata is voor iedereen zichtbaar, echter het "echte" werk gebeurt op een niveau dat we met ons bewustzijn niet kunnen waarnemen. The leraar van Shoshin Nagamine, Seigi Nakamura, gaf daarop het commentaar dat het gebruik van de term "verborgen techniek" kan leiden tot spraakverwarring. Je zou hier uit af kunnen leiden dat het geheime technieken zijn die slechts voor enkelen beschikbaar zijn, terwijl de technieken van de kata door iedereen gezien kunnen worden, mits er vrij of onbelemmerd naar gekeken wordt. Met betrekking tot de "verborgen" technieken gaf Nakamura-sensei de voorkeur aan de term intermediaire technieken, omdat ze tussen de standaard zichtbare bewegingen gemaakt worden en omdat ze niet heel speciaal of exotisch zijn waardoor ze minder opvallen. De beste manier om deze technieken te zien is te letten op de koshi (heup ondersteuning) en de hikite (terugtrekken) van de hand.

Een andere leraar, Katsuhiko Shinzato, gebruikt de analogie tussen kata en kalligrafie (de kunst van het schrijven van Kanji tekens).

Het eerste niveau van uitvoeren van kata wordt ook wel kaisho genoemd; in de kalligrafie worden de kanji karakters op een ietwat stijve, blokletterige manier geschreven. Beginners voeren op deze manier ook hun kata uit. Daarnaast doen gevorderde leerlingen dit ook als zij lesgeven aan beginners. De technieken zijn hoekig, "dik" en worden duidelijk getoond. "Verborgen" technieken worden uitgesteld tot een later stadium of zijn nog niet ontdekt.

Het volgende niveau van uitvoering is gyosho; hierbij is zijn de kanji tekens ronder en minder stijf. De onderlinge letters (technieken) worden met grote lussen verbonden en het wordt in één keer getekend (semi-cursief). Het niveau van schrijven is gelijk aan dat van de lagere school. De woorden zijn gemakkelijk te lezen, maar er is ook ruimte voor intermediaire technieken. Persoonlijke vaardigheden komen naar voren. Goede zwarte banders en uitzonderlijke bruine banders lopen op deze manier een kata.

Het hoogste niveau van uitvoering heet sosho; het kanji teken wordt in één vloeiende beweging geschreven waarbij de schrijver vrijheid heeft in de expressie die hij toepast. De woorden kunnen nog steeds onderscheiden worden, maar ze gaan gepaard met een zekere schoonheid en elegantie. De woorden lopen vloeiend zoals prairie gras op een winderige dag. Het gras praat op deze momenten… Een kata verteld ook een verhaal als het op deze manier uitgevoerd wordt. Ook al wordt een techniek of een standsverandering niet uitgevoerd, het geheel blijft krachtig. Dit niveau van uitvoering wordt alleen bereikt door een meester in de kata. Over het algemeen geldt dat als je één kata op deze manier uitvoert, je alle kata op deze kan uitvoeren.

Het einddoel is, dat alle nieuwe technieken uitgevoerd moeten kunnen worden zoals een boom beweegt als het waait.

Over de auteur
George Donahue is hoofdredacteur bij Tuttle Publishing in Boston en redacteur van Tuttle Martial Arts. Hij is een 6e dan Shorin Ryu Karatedo leerling van Kishaba Chokei en Shinzato Katsuhiko. Meer info: http://shorin-ryu.info/